Het verhaal achter de suikerrietvelden van de Costa Tropical

Wie tegenwoordig door de omgeving van Salobreña of Motril rijdt, ziet vooral mango’s, avocado’s en chirimoya’s. Het subtropische landschap is uitgegroeid tot een van de visitekaartjes van de Costa Tropical.

Maar wie goed kijkt, ontdekt overal sporen van een ander verleden.

Oude fabrieksschoorstenen aan de rand van Motril. Straatnamen waarin het woord azúcar terugkomt. Verlaten industriële gebouwen tussen moderne woonwijken. En oudere inwoners die nog verhalen vertellen over de zafra: de jaarlijkse oogst van het suikerriet.

Wat veel bezoekers niet weten, is dat de Costa Tropical eeuwenlang draaide op één gewas.

Niet de mango.

Niet de avocado.

Maar suikerriet.

Sterker nog: de kust van Granada was ooit een van de belangrijkste suikerproducerende regio’s van Europa. Volgens verschillende historische bronnen vormde de suikerrietindustrie eeuwenlang de economische motor van de Costa Tropical.

Een landschap dat ooit heel anders was

Toen ik bijna twintig jaar geleden voor het eerst naar de Costa Tropical kwam, viel mij vooral het groene landschap op. Overal zag ik landbouwterrassen, vruchtbare valleien en velden die tot aan de zee leken door te lopen.

Pas veel later ontdekte ik dat dit landschap eeuwenlang werd gedomineerd door suikerriet.

Volgens het Preindustrial Sugar Cane Museum in Motril gaat de relatie tussen de Costa Tropical en suikerriet terug tot de tiende eeuw. Het gewas vond in de vruchtbare Guadalfeo-vallei ideale omstandigheden dankzij het milde klimaat, de vruchtbare bodem en de beschikbaarheid van water.

De combinatie van zee, bergen en subtropische temperaturen maakte de kust van Granada uniek binnen Europa.

De Moren brachten het zoete goud

De geschiedenis van suiker aan de Costa Tropical begint tijdens Al-Andalus.

Volgens Andalucía.org – El patrimonio azucarero de la Costa Tropical zijn er al vanaf de tiende eeuw gegevens bekend over de teelt van suikerriet in het toenmalige Koninkrijk Granada. De Moren introduceerden geavanceerde irrigatiesystemen, waardoor de landbouw zich sterk kon ontwikkelen.

Suiker was in die tijd geen alledaags product.

Het was duur, exclusief en gewild aan Europese hoven. Wie suiker produceerde, bezat letterlijk een vorm van wit goud.

De kust van Granada groeide daardoor uit tot een belangrijk productiegebied binnen het Middellandse Zeegebied.

Van de Costa Tropical naar het Caribisch gebied

Wat veel mensen niet weten, is dat de geschiedenis van de Caraïbische suikerindustrie deels begint aan de kust van Granada.

Volgens het Preindustrial Sugar Cane Museum van Motril werd suikerriet vanuit de Costa Tropical eerst naar de Canarische Eilanden gebracht en vervolgens naar Amerika. Daar groeide het uiteindelijk uit tot een van de belangrijkste landbouwproducten van het Caribisch gebied.

Het is een opmerkelijke gedachte.

Wanneer je vandaag langs de velden rond Salobreña rijdt, kijk je feitelijk naar de oorsprong van een landbouwcultuur die later grote delen van de wereld zou veranderen.

Toen Motril de suikerhoofdstad van Europa was

De grootste bloeiperiode van de suikerindustrie lag tussen de zestiende en negentiende eeuw.

Volgens historische informatie van Motril Turismo was suiker in de zeventiende eeuw de belangrijkste economische pijler van Motril. Tijdens de oogst kwamen duizenden seizoenarbeiders naar de stad om te helpen bij het kappen, vervoeren en verwerken van het suikerriet.

Ook internationale media besteden aandacht aan deze geschiedenis. Zo beschreef The Olive Press Motril onlangs als de voormalige “suikerhoofdstad van Europa”.

Vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw verschenen er steeds meer moderne suikerfabrieken.

Volgens het museum en diverse historische bronnen telde Motril vanaf circa 1860 zelfs zeven industriële suikerfabrieken.

De industrie bepaalde niet alleen de economie, maar ook het uiterlijk van de stad.

Veel gebouwen, schoorstenen en industriële complexen die vandaag nog zichtbaar zijn, stammen uit deze periode.

De geur van verbrande velden

Oudere inwoners van de Costa Tropical herinneren zich nog hoe de lucht rook tijdens de oogstperiode.

Volgens Andalucía.org werden de velden vlak voor de oogst vaak gecontroleerd afgebrand. Hierdoor verdwenen de droge bladeren en werd het gemakkelijker om het suikerriet met de hand te kappen.

De oogst, de zogenaamde zafra, was zwaar werk.

Alles gebeurde handmatig.

Met machetes werden de stengels gekapt, verzameld en vervolgens naar de fabrieken gebracht waar het sap werd geperst, gekookt en geraffineerd tot suiker.

Waarom de suikerindustrie verdween

Toch kwam er langzaam een einde aan het tijdperk van het suikerriet.

Volgens historische bronnen begon suiker uit suikerbieten vanaf de twintigste eeuw steeds concurrerender te worden. De productie van suikerriet verloor terrein en veel velden verdwenen.

Waar ooit duizenden hectares suikerriet stonden, verschenen andere gewassen.

En toen gebeurde iets bijzonders.

Dezelfde subtropische omstandigheden die eeuwenlang ideaal waren voor suikerriet, bleken ook perfect voor tropisch fruit.

De wedergeboorte van het landschap

Volgens Andalucía.org – Tropical Crops and Sugar Cane begon vanaf de jaren zestig en zeventig een nieuwe landbouwrevolutie. Mango’s, avocado’s, lychees en chirimoya’s namen langzaam de plaats van het suikerriet in.

Daardoor veranderde het landschap opnieuw.

De Costa Tropical bleef een landbouwregio, maar kreeg een totaal ander uiterlijk.

Waar vroeger hoge rietvelden stonden, zie je nu boomgaarden vol tropisch fruit.

De geschiedenis is nooit verdwenen

Toch is het verleden nog overal aanwezig.

In Motril kun je het indrukwekkende Museo Preindustrial de la Caña de Azúcar bezoeken. Daar staan originele persen, molens en reconstructies van de oude productieprocessen.

Ook de voormalige suikerfabrieken vormen nog altijd een herkenbaar onderdeel van het landschap.

Een van de bekendste voorbeelden is de Fábrica Nuestra Señora del Pilar, geopend in 1883 en tegenwoordig een belangrijk industrieel monument.

Ook in Salobreña is de geschiedenis van het suikerriet nog zichtbaar. De vruchtbare vlakte rond het dorp werd eeuwenlang gebruikt voor de teelt van suikerriet en speelde een belangrijke rol in de economie van de regio.

Meer dan zon, zee en strand

Voor veel bezoekers is de Costa Tropical een bestemming van stranden, witte dorpen en tropisch fruit.

Maar achter dat landschap schuilt een verhaal dat teruggaat tot de Middeleeuwen.

Een verhaal over Moren, handel, landbouw, industrie en internationale verbindingen.

Een verhaal dat uiteindelijk zelfs invloed had op de ontwikkeling van de suikerindustrie in Amerika en het Caribisch gebied.

Wanneer ik tegenwoordig door de Guadalfeo-vallei rijd en de mango- en avocadobomen zie, denk ik soms aan dat andere landschap dat hier eeuwenlang lag.

Aan de velden die de economie van de Costa Tropical vormden.

Aan het suikerriet dat deze kust rijk maakte.

En aan hoe weinig mensen eigenlijk weten dat de geschiedenis van de Costa Tropical ooit begon met iets heel eenvoudigs: een grassoort die hier verrassend goed bleek te groeien.